Akty wandalizmu
* Jedna z mieszkanek Wilna wspominała sytuację, która wydarzyła się na zabytkowej nekropolii w latach 60. XX w.: „Mój Ojciec zmarł w 1956 r. i został pochowany na Starej Rossie. Po kilku dniach po pogrzebie przyszłyśmy z Mamą na cmentarz. Postałyśmy przy grobie Ojca, potem usiadłyśmy prawie naprzeciwko pomnika Joachima Lelewela. Mama (była bardzo spostrzegawcza) zauważyła, że stoi tylko postument, a popiersie Lelewela znikło. Akurat w tym czasie zbliżył się do nas ówczesny kierownik cmentarza (wywodził się z napływowej ludności rosyjskiej) i od razu zapytał, czy będziemy stawić pomnik. Odpowiedziałam twierdząco, więc on na to: „Wybierzcie, co wam się podoba”. Zapytałam, gdzie wybierać. „Tu, na cmentarzu…”. „Przecież pomniki są z napisami”.„Nie szkodzi, można zeszlifować i wykuć nowe…” Kategorycznie odmówiłyśmy się od takiej „transakcji” oświadczając, że niech pomnik będzie skromny, według naszych możliwości, ale kradzionego nie chcemy. Był zaskoczony takim obrotem sprawy, a ja wtedy spytałam, gdzie jest popiersie Lelewela? Odrzekł, że nie wie. Ja mu na to, że musi wiedzieć, bo jest tu gospodarzem. Zaczął się tłumaczyć, że w Wilnie obecnie grasuje banda „Cziorna ja koszka”… Odpowiadam, że o bandzie nie słyszałam, ale znam osobiście generała milicji Szostackiego, więc pójdę i opowiem mu o wszystkim. Kierownik poprosił, żeby z tym nie śpieszyć. Zgodziłam się zaczekać, bo co miałam robić, przecież nawet nie wiedziałam, jak Szostacki wygląda. Już teraz nie pamiętam, ale zdaje się, że po tygodniu popiersie Lelewela wróciło na swoje miejsce na postumencie..." (Na podstawie: Jerzy Surwiło, Co i jak ginęło (nie zginęło) na oczach Wilnian, „Kurier Wileński“ 1995, s. 1; 5).
* Jak dotąd największą kradzież metalowych elementów nagrobków na wileńskiej Rossie zanotowano w dniach 8-9 marca 2003 r., kiedy z pomników nagrobnych osób zasłużonych (prawnika Tadeusza Wróblewskiego, lekarza Wacława Jasińskiego, otolaryngologa Tadeusza Wąsowskiego, ginekologa Aleksandra Karnickiego, poety poety Balysa Sruogi, pisarza Petrasa Cvirki) zrabowano brązowe reliefy. W tym okresie skradziono również dekoracje nagrobne - litery, łańcuchy i inne części ozdobne. (Na podstawie: Dariusz Lewicki. Akty wandalizmu na wileńskiej Rossie w Niepodleglej Litwie w latach 1990-2020 // Kultura Polska na Litwie, redakcja naukowa Wojciech Lis, Wydawnictwo KUL, Lublin 2021, s. 281-282).
* 30 maja 2001 r. wandale grasujący na wileńskiej Rossie zerwali z pomnika nagrobnego bankiera, filantropa, działacza społecznego i posła do Dumy Państwowej Józefa Montwiłła (1850-1911) wypukłorzeźbioną płycinę z przedstawieniem krzyża i dwóch aniołków oraz mosiężny medalion z wypukłorzeźbionym popiersiem mężczyzny. Wówczas zdemolowano jeszcze dziesięć innych pomników. (Na podstawie: Gładkowska Helena. Kolejny akt wandalizmu // Kurier Wileński. 2023, nr 58, s. 1-2)
* W pierwszym 10-leciu XXI wieku ofiarą złodziei padła urna, wieńcząca pomnik w formie steli publicysty i poety Czesława Jankowskiego (1857-1929). Urna uwieczniona na zdjęciu w monografii ,,Cmentarz na Rossie w Wilnie" Edmunda Małachowicza z 1993 r.
* W 1975 r. miała miejsce akcja porządkowania nekropolii na Rossie, co rozumiano także jako usuwanie metalowych ogrodzeń i krzyży żeliwnych. Przywoływana była ona jako wyraz świadomej dewastacji cmentarza. Substancję historyczną o złym stanie zachowania postrzegano jako źródło cennego surowca. (Na podstawie: Bartłomiej Gutowski. Dwudziestowieczne dzieje i sztuka cmentarza na Rossie // Cmentarz na Rossie w Wilnie: historia, sztuka, przyroda. Warszawa. 2019, s. 157-159)
* 31 marca 1992 r. pijane nastolatki Artūras Gindželis (Artur Grindżel) i Ričardas Pieško (Ryszard Pieszko) na Nowej Rossie poprzewracali 8 pomników nagrobnych żołnierzy litewskich, 2 pomniki nieznanych żołnierzy polskich i 2 kamienie nagrobne zwykłych osób spoczywających na tym cmentarzu. Wśród zdewastowanych pomników nagrobnych były krzyże upamiętniające żołnierzy litewskich: Jokūbasa Žukauskasa, Vladasa-Jonasa Sailisa, Juozasa Simanavičiusa, Juozasa Pranskevičiusa, Juozasa Šalčiusa, Kazysa Žukauskasa i dwóch nieznanych żołnierzy litewskich. (Na podstawie: Nukentėję paminklai. Mokslo ir enciklopedijų leidykla. Vilnius, 1994, s. 225-226)
* W pierwszym 10-leciu XXI wieku skradziono tablicę z wypukłorzeźbionym popiersiem malarza Józefa Bałzukiewicza. Autorem popiersia był brat zmarłego – rzeźbiarz Bolesław Bałzukiewicz. Tablica widoczna jest jeszcze na fotografii zamieszczonej w książce ,,Mały leksykon wileńskiej Rossy” z 1998 r. (Na podstawie: Cmentarz na Rossie w Wilnie: badania inwentaryzacyjne // http://cmentarznarossie.uksw.edu.pl/obiekty.php?id=5392)
* Przed zamurowaniem w 2007 r. makabryczny obraz przedstawiał grobowiec rodziny Troczyńskich, znajdujący się na cmentarzu na Rossie. Na swoje nieszczęście zmarli byli pochowani w metalowych trumnach. Złodzieje po kawałku zaczęli je pruć i wynosić z pieczary, kości zmarłych rozrzucając, gdzie popadło. (Na podstawie: Groby rodziny Troczyńskich, http://rossa.lt/archiwum/index.php/pomniki?view=entry&id=5 )
* W 2008 r. dach centralnej kaplicy cmentarnej na Rossie, na uporządkowanie której Ministerstwo Kultury Litwy wydzieliło 652 tys. litów, i dodatkowe 26 tys. litów wyasygnował samorząd miasta Wilna, został pokryty miedzianą blachą. Niestety, nie na długo. Wykonujący prace dekarskie robotnicy zostawili rusztowania, toteż w ciągu jednej nocy z pokrycia dachu nie zostało ani śladu. Nie mniej zdewastowana została podłoga kaplicy, w pęknięciach której znajdowała się miedź. Złodzieje wybili szybę znajdującą się w zwieńczeniu kaplicy i po sznurze opuścili się do środka. (Na podstawie: Irena Mikulewicz. Cmentarz umiera śmiercią naturalną // http://www.tygodnik.lt/200931/bliska5.html oraz Jurgita Lapienytė. Kapinių niokojimas-tyčiojimasis iš mirties ar tik ,,nekaltas" dūkimas? // (cosmopolitan.lt, 26.06.2008)
* 27 października 2013 r. zauważono, że na kapliczce Vileišisów farbą ścienną namalowano litewskie słowo ,,Mabė“, co oznacza mały wewnętrzny księżyc Urana, jednak znaczenie napisu w tym kontekście pozostaje niewyjaśnione. Opierając się na informacji zamieszczonej na stronie internetowej Litewskiego Związku Młodzieży Narodowej, identyczne wydarzenie miało miejsce pod koniec stycznia 2009 r., które w owym czasie nie tylko rozczarowało litewskich patriotów, ale wywołało ogromne niezadowolenie (Na podstawie: Rasų kapinėse ant Vileišių memorialo vandalai vėl užrašė nežinia ką reiškiantį žodį ,,Mabė“ // www.15min.lt)
* Pracowniczka administracji cmentarza na Rossie 16 maja 2020 r. o godz. 9.10 zawiadomiła policję, że sprofanowano pomnik nagrobny Jonasa Basanavičiusa – doktora medycyny, polityka, redaktora pierwszej litewskiej gazety ,,Aušra” (,,Świt” wyd. w 1883 r.). Po przybyciu stróża bezpieczeństwa publicznego stwierdzono, iż grób, którego część stanowi piasek, wydeptano, połamano i porozrzucano świece, zauważono oplucie pomnika. Motywy postępowania jakiegoś wandala nie są znane. (Na podstawie: Ainis Gurevičius. Diena su Vilniaus policijos patruliais: pirmas iškvietimas - išniekintas Basanavičiaus kapas, delfi.lt)
* Na początku 1990 r. wandale zniszczyli dziesiątki nagrobków na wileńskim cmentarzu Rossa oraz powyrzucali z katakumb szczątki wileńskich Sióstr Wizytek. Winowajcy nie ponieśli żadnej kary. (Na podstawie: Ciechanowicz J., O niszczeniu polskości na kresach wschodnich, ,,Panorama” Chicago, 7 lipca 1990 // http://kronikihistoryczne.blogspot.com/.../scorpionomachi...)