Inwentaryzacja nagrobków na Cmentarzu Słonecznym
Jak zapowiadano wcześniej, 24 września 2026 r. na Cmentarzu Słonecznym w wileńskiej dzielnicy Antokol rozpoczęła się inwentaryzacja pomników nagrobnych prowadzona przez prof. Annę Sylwię Czyż i dr. Bartłomieja Gutowskiego wraz ze studentami‑wolontariuszami z Instytutu Historii Sztuki UKSW w Warszawie. Projekt jest finansowany przez Instytut Polonika w ramach programu wolontariackiego dotyczącego polskiego dziedzictwa kulturowego za granicą 2026 i realizowany we współpracy ze Społecznym Komitetem Opieki nad Starą Rossą (SKOnSR).
Pierwszy dzień prac, czwartek 24 września, przyniósł wymierne efekty. Dzięki zaangażowaniu zespołu, w tym członka SKOnSR Dariusza Lewickiego i jednej wolontariuszki, udało się zinwentaryzować 87 nagrobków, przy założonym minimum wynoszącym około 300 obiektów!
Dokumentowane są nagrobki osób zmarłych do 1945 r. włącznie, a prace prowadzone są w małych grupach, które kolejno oznaczają nagrobek, wykonują pomiary, spisują inskrypcje i przygotowują dobrej jakości fotografie.
Ulewne deszcze uniemożliwiły kontynuację działań w piątek i sobotę, 25–26 września, jednak już w niedzielę, 27 września, wraz z nadejściem ciepłego okresu babiego lata, prace wznowiono. Studenci oraz dr Bartłomiej Gutowski pracowali od rana z dużą rzetelnością, a ponownie dołączył do nich członek SKOnSR Dariusz Lewicki. Tego dnia w działania włączyła się także członki organizacji non-profit Terenia Dzikiewicz‑Wrona, Iwona Szukiewicz z córkami, mieszkanka rejonu wileńskiego Maria Lewicka oraz Rūta Anulytė – badaczka historii i kultury żydowskiej, specjalistka ds. dziedzictwa i doktorantka Wydziału Historii Uniwersytetu Wileńskiego. W południe na cmentarzu pojawiły się również członkinie nieformalnej grupy społeczno‑kulturalnej „Rozmarynki”: Bożena Mozyro, Mirosława Naganowicz, Anna Złotkowska i Barbara Sosno, a także wieloletnia dziennikarka polskiej redakcji LRT Renata Dunajewska.
Wolontariusze natrafiali na różne trudności terenowe. W grupie kierowanej przez Dariusza Lewickiego jeden z nagrobków z końca XIX w. okazał się częściowo „zamknięty” w ogrodzeniu sąsiedniego grobu, przez co fragment inskrypcji znalazł się w cudzej przestrzeni i stał się trudny do odczytania.
Inne pomniki były głęboko zasypane ziemią, a na jednym z nich rosły krzaki. Dostęp utrudniały także grube korzenie, które trzeba było odgarniać i odcinać, aby móc wykonać pomiary i dokumentację fotograficzną. Mimo przeszkód prace posuwały się naprzód, a ich przebieg pokazywał, jak bardzo zaniedbana jest ta nekropolia i jak wiele wysiłku wymaga jej pełne opisanie.
Słoneczny poniedziałek, 28 września, przyniósł kolejne postępy. Na cmentarzu ponownie pojawiła się Iwona Szukiewicz, a ze strony SKOnSR pracowali Dariusz Lewicki i Irmina Kalimbet. Zespół kontynuował inwentaryzację w sprzyjających warunkach pogodowych, przygotowując kolejne pomiary i opisy.
Prace trwały jeszcze we wtorek, 29 września. Wszystkie zebrane dane zostaną opracowane i stopniowo udostępnione w bazie Instytutu Polonika, gdzie będą dostępne dla wszystkich zainteresowanych.
