Prezentacja książki „Medici necropolis Rossa” w DKP w Wilnie

28 marca 2026 r. w Dom Kultury Polskiej w Wilnie odbyła się prezentacja książki „Medici necropolis Rossa” – słownika biograficznego medyków spoczywających na zabytkowym Cmentarzu na Rossie, której autorem jest Dariusz Lewicki.

„To nie był mój pomysł wydania tej publikacji. Powstała ona z inicjatywy ówczesnej prezes Warmińsko-Mazurskiej Izby Lekarskiej w Olsztynie, Anny Lella. Dla mnie osobiście propozycję złożył prezes Społecznego Komitetu Opieki nad Starą Rossą (SKOnSR), Dariusz Żybort. Zgodziłem się zebrać materiał i opracować publikację. Całość zajęła mi około 3,5 miesiąca. Udało się zebrać informacje o 203 osobach. 40 nagrobków nie zostało zidentyfikowanych, natomiast w przypadku 163 medyków zachowały się dane” – powiedział w rozmowie z portalem zw.lt Dariusz Lewicki, członek SKOnSR.

Trudności w rekonstrukcji biografii

Niektóre braki w życiorysach wynikają z faktu, że wielu lekarzy nie pracowało bezpośrednio w Wilnie ani na Wileńszczyźnie, lecz w odległych regionach dzisiejszej Białorusi i Rosji.

Wiele osób pochowano na Rossie zapewne z decyzji rodzin, a przenoszenie szczątków często miało charakter symboliczny, wynikający z więzi rodzinnych. Najważniejsze informacje znajdują się w tamtejszych archiwach i instytucjach, do których obecnie dostęp jest utrudniony lub wręcz niemożliwy. Pełne odtworzenie losów tych medyków wymagałoby długotrwałych, systematycznych badań archiwalnych oraz znacznych nakładów czasu i środków. Mimo tych trudności udało się zrekonstruować dzieje blisko 200 osób, których obecność na Rossie stanowi nie tylko fakt biograficzny, ale także cenne świadectwo historii medycyny.

Zachęta do dalszych badań i ochrony nagrobków

„Większość nagrobków jest w złym stanie, dlatego książka stanowi również zachętę dla innych historyków i badaczy do tworzenia podobnych publikacji słowników poświęconych innym grupom, takim jak nauczyciele, księża czy profesorowie oraz do podejmowania działań na rzecz odnowienia nagrobków. Wiadomo, że w krótkim czasie nie udało się zebrać całego materiału, jednak mam nadzieję, że w przyszłości publikacja zostanie rozszerzona, być może także wydana w języku litewskim, co pozwoli uzupełnić istniejące luki. Najtrudniejszy był krótki czas realizacji oraz fotografowanie nagrobków, które wymagało odpowiedniego oświetlenia, aby odczytać inskrypcje, ponieważ są zatarte” – podkreśla Lewicki.

Przewodnik po wileńskich medykach

Książka jest zwięzłym, lecz bogatym w informacje przewodnikiem po grobach wileńskich medyków spoczywających na Rossie. Napisana prostym i przystępnym językiem, jest adresowana zarówno do historyków i miłośników Wilna, jak i do mieszkańców miasta oraz turystów. Poprzez przedstawienie losów poszczególnych lekarzy czytelnik poznaje historię Wilna, jego środowisko naukowe i społeczne oraz znaczący wkład, jaki pozostawili tu zasłużeni medycy.

Wzruszenie i wdzięczność uczestników

Podczas prezentacji osoby szczególnie zasłużone dla Rossy otrzymały egzemplarze książki. Wielu z nich było wyraźnie wzruszonych i z wdzięcznością dziękowało autorowi oraz wszystkim, którzy przyczynili się do wydania publikacji, doceniając w ten sposób wkład w zachowanie pamięci o wileńskich medykach.

Słowa sygnatariusza Aktu Niepodległości

„To jest wielki zaszczyt być tutaj razem z wami. Jako sygnatariusz aktu niepodległości Litwy zawsze powtarzam, że chcę być odpowiedzialny za to, co dzieje się po odzyskaniu niepodległości. Tam, gdzie wszystko jest w porządku, w zasadzie mnie to nie obchodzi, ale tam, gdzie jest źle szukajcie Okińczyca. Jeśli chodzi o Komitet, którym przewodniczy Darek, oraz wszystkich jego uczestników panie i panowie jestem dumny, że wielu z was znam osobiście. Jestem spokojny o przyszłość Rossy. Jestem również dumny, że honorowa prezes Społecznego Komitetu, pani Alicja Klimaszewska, także jest z was wszystkich dumna. Przekazała swoją pracę i swoje doświadczenie w ochronie Rossy ludziom tak zaangażowanym” – mówił sygnatariusz Aktu Niepodległości Litwy i prezes Radia Znad Wilii, Czesław Okińczyc.

Wsparcie przy powstaniu książki

W powstaniu książki wsparcia udzielili także Albert Wołk, historyk i archiwista, który odnalazł w litewskich archiwach liczne materiały dotyczące medyków, natomiast Bogusław Pacyno pomógł w przygotowaniu mapek do każdego sektora cmentarza, co znacząco ułatwia orientację czytelnikom.

(Na podstawie: zw.lt)

 

Foto: Robert Lewicki, Waldemar Dowejko, zw.lt i Łukasz Czapliński, TVP Wilno